Noże tokarskie składane - systemy oznaczania (ISO)

Noże tokarskie składane, w których płytki skrawające są mocowane mechanicznie do oprawki, cieszą się obecnie największym zainteresowaniem użytkowników. Cechuje je wysoka wydajność i stosunkowo niskie koszty eksploatacji.
Wśród najważniejszych zalet składanych noży tokarskich warto wymienić:

możliwość szybkiej wymiany stępionego ostrza bez konieczności ponownego ustawienia narzędzia na wymiar
uzyskiwanie powtarzalnej geometrii i jakości ostrza po kolejnych wymianach płytek
brak naprężeń lutowniczych w ostrzu noża
możliwość nałożenia powłok ochronnych na ostrze po każdej regeneracji zużytego narzędzia

W konstrukcjach składanych kluczowe jest zapewnienie odpowiedniej sztywności układu, dlatego w obróbce ciężkiej należy kłaść szczególny nacisk na wybór systemów z dociskiem odgórnym (np. typu D).

Budowa i systemy mocowania noży tokarskich składanych

nóż tokarski składany

Najważniejsze elementy składanego noża tokarskiego to korpus (oprawka) z gniazdem, w którym znajduje się element ustalający położenie płytki skrawającej oraz sama płytka skrawająca, zazwyczaj uzupełniona o tzw. łamacz wióra (dodatkowa płytka widiowa, której zadaniem jest odpowiednie uformowanie powstających wiórów). Współczesne płytki skrawające posiadają prasowane, zintegrowane łamacze wióra, których geometria jest ściśle dopasowana do zakresu posuwów i głębok. ości skrawaniaPowierzchnia płytki skrawającej ukształtowana jest w sposób ułatwiający równomierny rozkład sił podczas skrawania oraz zapewnienie optymalnego kształtu wióra. Aby zabezpieczyć gniazdo przed wyrobieniem się oraz zapewnić właściwe przyleganie płytki skrawającej do podłoża stosuje się niekiedy element pośredni, którym jest tzw. płytka podporowa.

Mocowanie płytek skrawających w oprawce powinno być szybkie w obsłudze, z minimalną ilością elementów a jednocześnie na tyle trwałe by płytka nie uległa przemieszczeniu podczas pracy. Siła mocująca powinna mieć kierunek i zwrot zgodny z kierunkiem siły skrawania.

Obecnie stosuje się kilka uniwersalnych systemów mocowań, uwzględniających rozmiar i przeznaczenie noża, rodzaj obróbki oraz prędkość i kierunek skrawania:

Mocowanie typu C – coraz rzadziej stosowane mocowanie płytek bezotworowych do obróbki zgrubnej lub wykończeniowej. Płytka skrawająca dociskana jest od góry bezpośrednio przez śrubę lub za pośrednictwem łamacza wióra.
Mocowanie typu T – trzpień przechodzący przez płytkę skrawającą dociska ją od góry i przytwierdza w okolicach otworu. Mocowanie stosowane jest do płytek z otworem o kształcie rombowym, kwadratowym oraz trójkątnym, głównie w nożach do obróbki zgrubnej.
Mocowanie typu M - płytka skrawająca mocowana jest w gnieździe przy pomocy przechodzącego przez otwór kołka oraz dużego docisku. Stosowane głównie w większych nożach do obróbki zgrubnej.
Mocowanie typu P - płytka skrawająca mocowana jest przy pomocy kołka dociskającego oraz czasami poprzez docisk od góry. System stosowany do płytek widiowych z otworem kwadratowym, trójkątnym lub rombowym, stosowanych w obróbce zgrubnej.
Mocowanie typu S - śruba mocująca przechodzi przez otwór płytki skrawającej, dociskając ją w dół do gniazda noża. Stosowane są płytki skrawające jednostronne. Najpopularniejsze, proste i tanie rozwiązanie. Może być wykorzystane nawet w nożach o niewielkich przekrojach (10×10 mm).

Analiza porównawcza systemów mocowania - wybór pod kątem operacji

Wybór systemu mocowania ma bezpośredni wpływ na sztywność układu oraz bezpieczeństwo procesu. Choć systemów jest kilka, w nowoczesnym parku maszynowym prym wiodą trzy rozwiązania, które warto rozróżnić pod kątem typu obróbki:

System S (Screw-on) – Precyzja i przestrzeń: Mocowanie śrubą przez otwór płytki jest bezkonkurencyjne w nożach o małych przekrojach oraz wytaczakach. Brak wystających elementów dociskowych nad płytką gwarantuje swobodny spływ wióra, co jest kluczowe przy obróbce wykańczającej i roztaczaniu otworów.
System P (Lever lock) – Szybkość i powtarzalność: Wykorzystuje mechanizm dźwigni, który dociąga płytkę do gniazda. Jest to rozwiązanie idealne do obróbki średniej i zgrubnej stali oraz żeliwa. Zapewnia doskonałą powtarzalność pozycjonowania krawędzi tnącej.
System D/M (Multi-lock) – Maksymalna stabilność: Podwójny system docisku (kołek + docisk od góry) to standard w obróbce ciężkiej (Heavy Duty). Zapewnia najwyższą sztywność mocowania, eliminując mikroruchy płytki przy przerywanym skrawaniu i dużych posuwach.

Zasady oznaczania noży tokarskich składanych

Ustandaryzowane dla wszystkich producentów oznaczenia noży składanych to kombinacja 5 liter oraz 4 cyfr, np. C T G P R 25 25 – 16
Opisują one w kolejności:

system mocowania noża składanego (C, T, M, P, S)
kształt płytki skrawającej (są one oznaczane literami od A do W)
rodzaj noża
kąt przyłożenia płytki
kierunek skrawania (prawy, lewy, neutralny)
wysokość trzonka noża (np. 32 mm = 32)
szerokość trzonka noża (np. 8 mm = 08)
długość noża (mm)
długość boku płytki (mm)
ewentualne informacje dodatkowe.

Dekodowanie kodu ISO w praktyce

Zrozumienie kodu ISO pozwala na błyskawiczną identyfikację możliwości narzędzia bez zaglądania do katalogu. Rozbijmy na czynniki pierwsze popularny model oprawki: D C L N R 2525 M12

1. D – System mocowania: W tym przypadku Multi-lock (docisk od góry i kołek), gwarantujący najwyższą sztywność.
2. C – Kształt płytki: Płytka rombowa o kącie wierzchołkowym 80°. To najbardziej uniwersalna geometria do toczenia wzdłużnego i planowania.
3. L – Kąt przystawienia oprawki: W tym modelu wynosi on 95°. Pozwala to na toczenie wzdłużne i planowanie czoła jednym narzędziem.
4. N – Kąt przyłożenia płytki: Litera N oznacza 0° (płytka negatywna). Wymaga to stosowania płytek dwustronnych, co znacząco obniża koszty eksploatacji (więcej krawędzi tnących).
5. R – Kierunek pracy: Narzędzie prawe (Right hand).
6. 2525 – Rozmiar trzonka: Przekrój kwadratowy 25x25 mm.
7. M – Długość noża: Zgodnie z ISO litera M oznacza długość 150 mm.
8. 12 – Rozmiar płytki: Długość krawędzi tnącej (np. dla płytki CNMG 12).

Ekspercka porada: Dobierając oprawkę, zawsze zwracaj uwagę na czwartą literę kodu. Płytki negatywne (N) są bardziej ekonomiczne i wytrzymałe, podczas gdy płytki pozytywne (np. C, P) generują mniejsze opory skrawania, co jest kluczowe przy obróbce detali wiotkich.

Nowoczesna technologia chłodzenia: High Pressure Cooling (HPC)

Współczesne noże tokarskie składane to nie tylko stalowy trzonek. Profesjonalne systemy, takie jak te oferowane przez Sandvik Coromant czy Akko, posiadają zintegrowane kanały do chłodzenia wewnętrznego.

W przeciwieństwie do tradycyjnego "polewania" z zewnątrz, precyzyjne doprowadzenie chłodziwa bezpośrednio na ostrze (pod wiór) drastycznie zmienia warunki pracy:

Skuteczne łamanie wióra nawet w materiałach ciągliwych i stali nierdzewnej.
Wydłużenie trwałości ostrza o 30-50% dzięki redukcji szoku termicznego.
Możliwość zwiększenia prędkości skrawania, co bezpośrednio skraca czas cyklu produkcyjnego.

Szeroki wybór narzędzi znajdziesz w kategorii noże tokarskie.